غلط املایی در زیرنویس تلویزیون؛ چرا صداوسیما بیتفاوت است؟
در روزهای اخیر، انتشار زیرنویسی در یکی از شبکههای سیما که واژه «اسراف» را بهاشتباه «اصراف» نوشته بود، در فضای مجازی بازتاب گستردهای داشت و به سرعت ترند شد. این اتفاق بار دیگر موضوع بیدقتی در نگارش زیرنویسهای تلویزیونی را مطرح کرده است؛ مسئلهای که پیشتر نیز بارها دیده شده اما همچنان بدون اصلاح جدی ادامه دارد.
انتقادها به نبود نظارت
کارشناسان معتقدند ویرایش پیامها و زیرنویسها، بهویژه پیامهای مردمی، از ابتداییترین وظایف رسانه ملی است. با وجود تأکیدهای مکرر بر اهمیت درستنویسی و فارسینویسی، به نظر میرسد این سازمان توجه کافی به این موضوع ندارد. این در حالی است که رهبر انقلاب نیز بارها بر ضرورت رعایت اصول نگارشی در رسانهها تأکید کردهاند.
تناقض میان آموزش و اجرا
جالب آنکه در شبکههای رادیویی و تلویزیونی ویدئوهای آموزشی کوتاهی درباره درستنویسی تولید میشود، اما همان اصول در زیرنویسها رعایت نمیگردد. چند سال پیش رئیس شورای عالی ویرایش صداوسیما گفته بود که ویرایش در رسانههای صوتی و تصویری با رسانههای مکتوب تفاوت دارد و برخی جزئیات مانند نشانهگذاری اهمیت کمتری دارند. با این حال، واقعیت نشان میدهد که زیرنویسها بهدلیل ماهیت نوشتاریشان نیازمند دقتی مشابه رسانههای مکتوب هستند.
اهمیت زیرنویسها
زیرنویسها از دهه هفتاد وارد تلویزیون شدند و بیشتر نقش اطلاعرسانی داشتند. اما به دلیل کوتاه بودن و سرعت انتشار، هرگونه خطای املایی یا نگارشی در آنها بهسرعت دیده میشود و اصلاح آن دشوار است. جملههای طولانی، رعایت نکردن اصول سادهنویسی و نبود ویراستاری دقیق از جمله مشکلات رایج در این بخش است.
نبود شیوهنامه واحد
یکی دیگر از انتقادها، نبود یک شیوهنامه یکسان برای زیرنویسهاست. در حال حاضر، هر شبکه و هر برنامه بر اساس سلیقه تهیهکنندگان عمل میکند و همین موضوع باعث ناهماهنگی و نایکدستی در نگارش میشود. کارشناسان راهحل را در پیروی از دستور خط مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی میدانند که میتواند به یکپارچگی و استانداردسازی کمک کند.
جمعبندی
غلطهای املایی و نگارشی در زیرنویسهای تلویزیون، تنها یک خطای ساده نیست؛ بلکه نشانهای از نبود نظارت و بیتوجهی به اصول زبان فارسی در رسانهای است که قرار بود نقش «دانشگاه عمومی» را ایفا کند. کارشناسان تأکید دارند که اصلاح این روند نیازمند تدوین شیوهنامه واحد و نظارت جدی بر اجرای آن است.
