انباشت زباله در اقیانوسها؛ تهدیدی جهانی برای حیات آبزیان
بر اساس گزارشهای علمی، زبالهها به دو دسته زمینی و دریایی تقسیم میشوند. طبق برآورد سازمان ملل در سال ۱۹۹۱، حدود ۸۰ درصد آلودگی دریاها و اقیانوسها از خشکیها سرچشمه میگیرد و تنها ۲۰ درصد آن ناشی از فعالیتهای دریانوردی، حملونقل و حوادث دریایی است.
🔹 پلاستیک؛ دشمن تجزیهناپذیر محیطزیست مطالعات اخیر نشان میدهد بیش از نیمی از زبالههای پلاستیکی که در سواحل دیده میشوند، از اقیانوس به خشکی آمدهاند. پلاستیکها زیستتجزیهپذیر نیستند و تنها در معرض نور خورشید دچار تجزیه نوری میشوند؛ فرآیندی که در محیطهای مرطوب بهسختی رخ میدهد.
🔹 آمار تکاندهنده از حجم زبالههای دریایی برآوردهای سال ۲۰۱۴ نشان داد بیش از ۲۵ تریلیون قطعه پلاستیک با وزن ۲۶۹ هزار تُن در آبهای نیمکره شمالی و جنوبی شناور است. این زبالهها جانوران دریایی از جمله ماهیها، لاکپشتها، دلفینها و پرندگان را در تورهای رهاشده گرفتار میکنند و موجب مرگ آنها بر اثر گرسنگی، عفونت یا خفگی میشوند.
🔹 زبالهدانهای عظیم اقیانوسی یکی از نمونههای مشهور، «زبالهدان بزرگ اقیانوس آرام» است؛ چرخابی وسیع که میلیونها تُن خردهزباله و مواد زائد در آن انباشته شده و تا دهها متر زیر سطح آب امتداد دارد. بشکههای مواد شیمیایی خطرناک، لاستیک خودرو و تورهای ماهیگیری از جمله زبالههایی هستند که در این چرخابها دیده میشوند.
🔹 یکچهارم زمین زیر پلاستیک شناور امروز حدود یکچهارم سطح زمین مملو از پلاستیکهای شناور است. جانوران دریایی این زبالهها را با طعمه طبیعی اشتباه میگیرند و بلعیدن آنها موجب انسداد دستگاه گوارش، عفونت و مرگ میشود. نمونهبرداریها نشان داده نسبت پلاستیک به زئوپلانکتون در برخی مناطق به ۶ برابر رسیده است.
🔹 پیامدهای شیمیایی و زیستی پلاستیکهای شناور نهتنها زیستگاههای طبیعی را آلوده میکنند، بلکه به بستری برای گونههای مهاجم تبدیل میشوند که با جریانهای اقیانوسی به نقاط مختلف منتقل میشوند. همچنین مواد شیمیایی سمی موجود در پلاستیک میتوانند به آب نشت کنند و پس از ورود به بدن موجودات زنده، سیستم ایمنی و توان باروری آنها را مختل سازند.
جمعبندی انباشت زبالههای پلاستیکی در اقیانوسها به بحرانی جهانی بدل شده است؛ بحرانی که نهتنها حیات آبزیان را تهدید میکند، بلکه زنجیره غذایی و سلامت انسانها را نیز در معرض خطر قرار میدهد.
